Door: Marianne Verbakel
Januari 2012

Op een Zen-retraite, waaraan ik onlangs deelnam, stelde één van de aanwezigen mij in een persoonlijk gesprek de bovenstaande vraag. Hij had een boek gelezen van Gary Renard met een 'nieuwe visie'. Hierna volgt een poging tot een antwoord op deze On-mogelijke Vraag.

Eigenlijk weet ik er geen exact antwoord op. Dus ik weet, dat ik het niet weet en daarna ga ik er toch iets van zeggen. Het woord God zie ik onderscheiden van Godheid zoals Meister Eckhart dat zegt en ik dat ook kan ontlenen aan de HartSoetra uit de Zen Traditie. God staat voor mij voor alle beelden die wij mensen gebruiken. De Godheid ligt daaraan voorbij in de grote stilte van het niet-weten (The Cloud of Un-knowing). God is das Vor-letzte en Godheid is das Letzte.

Voor mij heeft de Godheid alles geschapen uit zichzelf en in zichzelf. Geschapen uit zichzelf: uit wat de Godheid zelf was/is: Het Niets, de Leegte, de Ongrond, de grote Stilte, de Uiteindelijke Werkelijkheid, de Wijsheid voorbij alle Wijsheid ... Dat zijn stotterende woorden voor iets wat ik niet benoemen kan en ook niet benoemen wil (zo doen ook alle mystici dat!). Voor mij blijft de Godheid een Mysterie in zich bergen, dat ik wil laten staan. Zoals Ton Lathouwers altijd zo mooi zegt: "Kom er niet aan!" Maar alles is ook geschapen in zichzelf. Alles is ook in de Godheid, ook het Kwaad, het hele universum, alles en kan daar niet uitvallen, want er is niets anders uiteindelijk dan de Godheid.

Matthew Fox gebruikt het begrip Pan-en-theisme. God is immanent én transcendent.

De scheppingsverhalen uit de bijbel zijn voor mij een verhaalvorm om iets te vertellen aan elkaar, dat zeer wezenlijk is voor ons mensen en tegelijk niet letterlijk genomen moet worden. Iedere cultuur heeft zo eigen verhalen om te 'verklaren' wat eigenlijk niet exact te verklaren valt. Maar ze kunnen wel helpen bij de betekenisgeving en zingeving van ons leven. Zoals Ton van der Stap (ex-Jezuïet) ooit sprak over Het landschap van onze ziel. Dat is in iedere cultuur anders en wordt bepaald door de genen/voorgeslachten en door de natuur van de plek waar we wonen, vandaan komen op aarde. Dat 'landschap van onze ziel' bepaalt mede de beelden die wij hebben van dat, wat ons overstijgt. Het Godsbeeld van Johannes van het Kruis, die in Spaanse bergen woonde, is een heel ander dan dat van Eckhart, Hildegard von Bingen of Hadwych, die uit de lage landen komen. Of dat van Columba en anderen uit de Keltisch Christelijke Traditie.

Matthew Fox geeft in zijn boek 'Original Blessing' een ander paradigma of referentiekader door Blessing (Gezegend zijn) als uitgangspunt te nemen in plaats van Sin (Zonde). Het is gebaseerd op de scheppingstheologie zoals ook Eckhart die eigenlijk gezien heeft. En ook andere mystici als Hildegard von Bingen en Juliana van Norwich. Ook Thomas van Aquino wordt soms door Fox geciteerd. Die scheppingstheologie is later ondergesneeuwd in de Traditie van de Katholika.

Wat verder nieuw was in zijn Summerschool is, dat hij, naast theorie en denken met een kritisch verstand, evenveel waarde hechtte aan creativiteit beoefenen of vormen van lichaamswerk. Dat was te zien in de tijdsduur voor alles. In onze cursussen op Het Steiger doen wij dat ook nog steeds. Naast een stuk theorie of visie is er altijd ook stilte bij en vormen van 'bidden met het lichaam' of 'gebed in beweging'.

In de inleiding van mijn doctoraal scriptie staat te lezen, hoe ik naar een/zijn paradigma kijk, dat een ander is dan het toen vaak voorkomende. Ook de Differentie Filosofie opende voor mij een onverwachte visie, die me nog steeds zeer aanspreekt.

Zo geloof ik niet dat er één Waarheid is, die de hele uiteindelijke werkelijkheid kan omvatten of in kaart brengen. Dan zouden wij de Godheid in onze zak hebben en daar wil ik absoluut vanaf blijven. En altijd zal ons eigen referentiekader, de 'bril waardoor we kijken', een rol spelen. Belangrijk is daarom, dat je die 'bril kent' en ook de blinde vlekken, waaraan die 'bril' voorbij ziet. Mij helpt het Zen-Boeddhisme naast de Katholieke Traditie daarom zo goed. Zen geeft niet andere antwoorden op dezelfde vragen, maar stelt andere vragen. Bovendien geeft de Traditie een referentiepunt voor nieuwe zaken en daarom blijft ze voor mij waardevol.

Zo kom ik bij het boek van Gary Renard. Eerst wil ik je zeggen, dat ik open van geest ben, maar ook kritisch. Want we hebben ons verstand en reflectievermogen niet voor niets gekregen (ze zijn ook in het paradigma van Fox belangrijk).

Ik ben op internet gaan kijken, wat erover staat. Waar ik een bepaald wantrouwen bij krijg is, dat hij het 'ingegeven krijgt' van 2 gidsen (?). Ik erken dat er mensen zijn met paranormale gaven. Toch gaat bij mij hier in de beschrijving al een rood knipperlicht branden. Wat is zijn referentiekader? Wat is zijn blinde vlek? Hoe subjectief is dit en waar haalt hij het lef vandaan dit als een omvattende theorie te brengen? Het doet mij denken aan meer van dergelijke boeken in de huidige tijd, die een soort New Age denken vertegenwoordigen. En wat zijn dan de goede profeten en waar zitten de 'valse'?

Ik houd me liever bij de apofatische manier of negatieve theologie. Dat vind ik ook mooi in het nieuwe boek van Jan Oegema: Niet-weten als levenshouding.

En dat spreekt mij ook zo aan in de Gnosis tekst: "Ik ben de onuitsprekelijke Stilte, Ik ben het uitspreken van mijn Naam". Als twee benen om op te lopen, het éne kan niet zonder het andere.

Tot slot is het heel mooi verwoord in het volgende gedicht, dat ik al sinds 1999 met me meedraag en dat ik nog steeds volmondig kan beamen. Het is van Inge Lievaart uit 'Elke dag heden'

Weten
Weten niet te weten
steeds gaan van tastend zien
naar duisternis opnieuw
naar dieper zoeken vragen
weer stoten op die grens
niet denkend na te jagen.

Weten niet te weten
en toch die zekerheid
een weten zonder weten
ontdekking van het hart:
wat vorsend niet te vinden
komt op mij toe begroet mij
de wil die mij doet leven
omringt mij overal.

Meer informatie
Cursussen